TFRS/TMS – VUK – TDHP Bağlamında Muhasebenin Kavramsal, Ontolojik ve Sistemlerarası Atlası…
Dört ana bölüm halinde: (I) Kavramsal çerçeve ve TFRS/TMS’de amortisman-itfa, (II) Standartlararası bağlantılar, (III) VUK’ta vergisel boyut, (IV) Ölçüm rejimleri arası etkileşim ve sentez.
BÖLÜM I — KAVRAMSAL ÇERÇEVE ve TFRS/TMS’DE AMORTİSMAN-İTFA
1.1. Kavramsal Çerçeve
Amortisman ve itfa, farklı varlık grupları için kullanılan; ancak ekonomik özünde aynı temel muhasebe mantığına dayanan iki uygulamadır. Her ikisinin temelinde, amortismana tabi tutarın varlığın yararlı ömrü boyunca sistematik biçimde dönemlere dağıtılması ilkesi bulunur.
TMS 16 kapsamında amortisman, bir varlığın amortismana tabi tutarının yararlı ömrü boyunca sistematik olarak dağıtılmasıdır. TMS 38 kapsamında ise sınırlı yararlı ömre sahip maddi olmayan duran varlığın amortismana tabi tutarı yararlı ömrü boyunca sistematik olarak dağıtılır.
Türkçe terminolojide genel olarak Amortisman → maddi duran varlıklar, İtfa → maddi olmayan duran varlıklar ayrımı yapılır; ancak bu, ekonomik öz bakımından iki tamamen farklı muhasebe işlemi olduğu anlamına gelmez.
Temel önerme: Amortisman ≠ İtfa; ancak her ikisinin temelinde ekonomik faydanın sistematik olarak dönemlere dağıtılması vardır. Asıl ayrım “somut–soyut” değildir; varlığın niteliği + yararlı ömür + ekonomik faydanın tüketim biçimi + ölçüm ve raporlama rejimi birlikte değerlendirilir.
Terminolojik uyarı (yeni): Türkçe mevzuat metinlerinde “itfa” kelimesi TMS 38 dışında da geçer — örneğin VUK’ta özel maliyet bedellerinin ve peştemallığın (şerefiyenin) “itfası”ndan söz edilir (bkz. §16–17). Bu, TFRS/TMS terminolojisiyle birebir örtüşmeyen, ayrı bir vergisel kullanımdır ve karıştırılmamalıdır.
1.2. TMS 16 — Amortisman (Maddi Duran Varlıklar)
Kapsam: TMS 16; üretim veya hizmet sunumunda kullanılmak, başkalarına kiraya verilmek veya idari amaçlarla kullanılmak üzere elde tutulan ve bir dönemden fazla kullanılması beklenen fiziki varlıkları kapsar (makine, bina, taşıt, tesis, demirbaş vb.). Fiziksel olmak tek başına yeterli değildir; muhasebeleştirme koşullarının karşılanması ve gelecekte ekonomik fayda beklenmesi gerekir.
Amortismana tabi tutar:
Amortismana tabi tutar = Maliyet (veya maliyet yerine geçen tutar) − Kalıntı değer Yıllık amortisman (doğrusal) = (Maliyet − Kalıntı Değer) / Yararlı Ömür
Bu formül yalnızca doğrusal yöntemin basitleştirilmiş gösterimidir; asıl mesele, seçilen yöntemin ekonomik faydanın beklenen tüketim biçimini yansıtmasıdır. Kalıntı değerin kendisi de teknik olarak, varlığın tahmini elden çıkarma tutarından tahmini elden çıkarma maliyetlerinin düşülmesiyle belirlenir (küçük teknik ekleme).
Amortismana tabi olmayan varlıklar: Arsalar, bazı istisnai durumlar dışında sınırsız yararlı ömre sahip olduklarından amortismana tabi değildir; binalar ise ayrı bir varlık olarak amortismana tabidir (arsa-bina birlikte edinilse dahi ayrı muhasebeleştirilir). VUK’ta da arazi/arsalar amortismana tabi değildir.
TMS 40 istisnası (yeni — önemli eksiklik giderildi): Bir gayrimenkul, TMS 40 – Yatırım Amaçlı Gayrimenkuller kapsamında değerlendiriliyor ve gerçeğe uygun değer modeli ile ölçülüyorsa, bu varlık için amortisman ayrılmaz — değer değişimleri doğrudan kâr veya zarara yansıtılır. Bu, “her bina amortismana tabidir” genellemesine ikinci bir istisna getirir ve infografikte TMS 16 ile TMS 40 arasına ayrı bir uyarı kutusu olarak eklenmelidir:
TMS 16 (maliyet modeli) → amortisman ayrılır
TMS 40 (gerçeğe uygun değer) → amortisman ayrılmaz
Yararlı ömür: İşletmenin kullanım beklentisi veya beklenen üretim miktarı üzerinden belirlenir; fiziksel aşınma, teknik/ticari eskime, hukuki kısıtlamalar ve varlık yönetimi politikası dikkate alınır. Yararlı ömür ve kalıntı değer en az her hesap dönemi sonunda gözden geçirilir; değişiklik TMS 8 kapsamında muhasebe tahmini değişikliği olarak ileriye yönelik yansıtılır (TMS 16 → TMS 8).
Başlama ve durma: Amortisman, varlık yönetimin amaçladığı yer ve duruma getirilip kullanılabilir hale geldiğinde başlar. Varlığın atıl kalması veya geçici kullanım dışı kalması amortismanı kendiliğinden durdurmaz. Amortisman; varlık tamamen itfa olduğunda, TFRS 5 kapsamında satış amaçlı elde tutulan olarak sınıflandırıldığında veya finansal tablo dışı bırakıldığında — hangisi önce gerçekleşirse o tarihte — durur. Üretim miktarına dayalı yöntemde üretim yapılmayan dönemde tutarın sıfır çıkması, “amortismanın durması” değil yöntemin doğal sonucudur.
Yöntem: Doğrusal, azalan bakiyeler, üretim miktarı yöntemi gibi örnekler kapalı bir liste değildir; esas kriter ekonomik faydanın tüketim biçimidir. Hasılat esaslı yöntem, hasılatın tüketim dışı faktörlerden de etkilenmesi nedeniyle genel olarak uygun kabul edilmez.
Bileşen yaklaşımı: Toplam maliyete göre önemli maliyete sahip parçalar (ör. bir uçakta gövde ve motor) farklı yararlı ömürlere sahipse ayrı ayrı amortismana tabi tutulabilir; “bir varlık = tek amortisman oranı” her zaman doğru değildir.
1.3. TMS 38 — İtfa (Maddi Olmayan Duran Varlıklar)
TMS 38 kapsamında patent, lisans, yazılım, telif hakkı, sözleşmeye dayalı haklar gibi kalemler, tanım + kontrol + gelecekte ekonomik fayda + güvenilir ölçüm koşulları sağlandığında muhasebeleştirilir. “Marka = otomatik itfa edilir” ifadesi yanlıştır; işletme içinde yaratılan marka, müşteri listesi gibi kalemler TMS 38’in özel hükümlerine tabidir.
Sınırlı / sınırsız yararlı ömür: Sınırlı ömür itfa edilir; sınırsız ömür itfa edilmez — ancak “değer düşüklüğü yok” anlamına gelmez: sınırsız ömrün hâlâ geçerli olup olmadığı her dönem değerlendirilir ve TMS 36 uygulanır (TMS 38 → TMS 36). İtfa yok ≠ kontrol yok.
Şerefiye (TFRS raporlaması): Şerefiye, TMS 38 kapsamında değildir; işletme birleşmesinde edinilen şerefiye TFRS 3 kapsamında ortaya çıkar, itfa edilmez, yalnızca TMS 36 kapsamında değer düşüklüğü testine tabi tutulur (TFRS 3 → Şerefiye → TMS 36).
Kalıntı değer: Genellikle sıfırdır; standarttaki koşullar sağlanıyorsa sıfırdan farklı olabilir — “her zaman sıfırdır” ifadesi yanlıştır.
Yeniden değerleme: Teorik olarak mümkündür, ama aktif piyasa şartı nedeniyle uygulama alanı TMS 16’ya kıyasla çok daha sınırlıdır. Mümkün ≠ yaygın.
1.4. TMS 23 — Borçlanma Maliyetleri Bağlantısı
Bir özellikli varlığın elde edilmesi, inşası veya üretimiyle doğrudan ilişkilendirilebilen borçlanma maliyetleri, koşullar sağlandığında varlığın maliyetinin bir parçası olarak aktifleştirilir:
TMS 23 (Borçlanma maliyeti) → Özellikli varlığın maliyeti
→ TMS 16 / TMS 38 → Amortismana / itfaya tabi tutar → Gelecek dönem giderleri
Amortisman tutarı yalnızca “satın alma fiyatından” oluşmaz; maliyetin nasıl oluştuğu da amortismana tabi tutarı etkiler.
BÖLÜM II — STANDARTLARARASI BAĞLANTILAR
2.1. TMS 36 — Değer Düşüklüğü
Amortisman/itfa ile değer düşüklüğü aynı işlem değildir: TMS 16/38 ekonomik faydanın sistematik dağıtılmasıdır; TMS 36 ise geri kazanılabilir tutarın defter değerinin altına düşmesi durumunda değer düşüklüğünün muhasebeleştirilmesidir. Bir varlık aynı dönemde hem amortismana/itfaya tabi olabilir hem değer düşüklüğüne uğrayabilir. Değer düşüklüğü sonrasında kalan defter değeri üzerinden sonraki dönemlerin amortisman/itfa tutarı da yeniden hesaplanır — bu nedenle TMS 16/38 ↔ TMS 36 arasında dinamik/döngüsel bir bağlantı vardır.
2.2. TMS 8 — Muhasebe Tahminlerinde Değişiklik
Yararlı ömür, kalıntı değer veya yöntem hakkındaki beklentiler değişirse (ör. bir makinenin ekonomik ömrünün 10 değil 7 yıl olduğu anlaşılırsa), geçmiş dönemler keyfî biçimde yeniden yazılmaz; değişiklik TMS 8 kapsamında muhasebe tahmini değişikliği olarak ileriye yönelik yansıtılır (TMS 16/38 → TMS 8).
2.3. TMS 2 — Stok Maliyeti Bağlantısı
Amortisman her zaman doğrudan dönem gideri değildir. Üretimde kullanılan makinenin amortismanı:
TMS 16 → Üretim maliyeti → TMS 2 → Stok maliyeti → Satış gerçekleştiğinde → Satışların maliyeti
Amortismanın etkisi yalnızca gelir tablosunda “amortisman gideri” olarak görünmeyebilir; maliyet akışı açısından da değerlendirilmelidir.
2.4. TFRS 5 — Satış Amaçlı Elde Tutulan Duran Varlıklar
Bir varlık TFRS 5 kapsamında satış amaçlı elde tutulan olarak sınıflandırıldığında amortisman/itfa durur. Bu, §2’de anlatılan üç durdurma nedeninden (tam itfa, TFRS 5 sınıflandırması, finansal tablo dışı bırakma) biridir — “tek istisna” değil, bunlardan hangisi önce gerçekleşirse o gerçekleşen durum.
2.5. TFRS 16 — Kullanım Hakkı Varlıkları
TFRS 16 kapsamında kiracı tarafından muhasebeleştirilen kullanım hakkı varlığı için amortisman gideri TMS 16 hükümleriyle bağlantılı biçimde muhasebeleştirilir. Amortisman süresi her durumda otomatik olarak “kira süresi” değildir:
- Mülkiyetin kiralama süresi sonunda kiracıya geçmesi veya satın alma opsiyonunun kullanılmasının makul ölçüde kesin olması → dayanak varlığın yararlı ömrü boyunca amortismana tabi tutulur.
- Diğer durumlarda → yararlı ömür ile kira süresinden kısa olanı esas alınır.
TFRS 16 → Kullanım Hakkı Varlığı → TMS 16 (amortisman ilkeleri) → TMS 36 (değer düşüklüğü)
BÖLÜM III — VERGİSEL BOYUT: VUK AÇISINDAN AMORTİSMAN
3.1. VUK’ta Amortismanın Genel Mantığı
VUK bakımından amortismanın amacı ve hesaplama mantığı TFRS/TMS’den farklıdır. VUK md. 313 amortisman konusunu düzenlerken, md. 315 kapsamında amortisman oranlarının Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirlenmesi öngörülür; faydalı ömür ve oranlar 333 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği eki liste ve sonraki değişikliklerle belirlenir.
TFRS/TMS: Ekonomik faydanın tüketim modeli → işletmenin tahminleri → yararlı ömür + kalıntı değer + yöntem
VUK: Vergisel mevzuat → kanun + Bakanlık düzenlemeleri → vergisel amortisman
Bu iki sistemin aynı amortisman tutarını üretmesi zorunlu değildir.
3.2. VUK’ta Amortisman Yöntemleri
- Normal amortisman — eşit tutarlı amortisman esasına dayanır.
- Azalan bakiyeler usulü — normal amortisman oranının iki katı olabilir; ancak %50’yi aşamaz (GİB açıklamalarında bu sınır açıkça yer alır).
- Fevkalade amortisman — VUK md. 317 kapsamında belirli olağanüstü ekonomik ve teknik şartlara bağlı özel bir uygulamadır.
“Normal / hızlandırılmış” yerine Normal amortisman / Azalan bakiyeler / Fevkalade amortisman ifadesi daha tekniktir.
3.3. VUK’ta Kıst Amortisman ve Gün Esası
Kıst amortisman, VUK’ta bütün maddi duran varlıklara uygulanan genel bir kural değildir. Özellikle binek otomobiller bakımından özel kıst amortisman düzenlemesi bulunur (VUK md. 320). Bunun yanında, 7338 sayılı Kanunla VUK md. 320’ye getirilen düzenleme kapsamında, belirli koşullarla yeni aktife alınan iktisadi kıymetler için kullanıma hazır olduğu tarihten itibaren gün esasına göre amortisman ayrılması seçimlik olarak mümkün hâle getirilmiştir.
Doğru ifade: “VUK’ta bazı özel durumlar için kıst amortisman ve belirli koşullarda gün esasına göre amortisman uygulamaları bulunmaktadır.” — “bütün duran varlıklar için geçerlidir” ifadesi yanlıştır.
3.4. Özel Maliyet Bedellerinin İtfası (yeni — önemli terminolojik eksiklik)
VUK’ta “itfa” kelimesinin TMS 38’den bağımsız, ayrı bir teknik kullanımı daha vardır: özel maliyet bedelleri. Kiracının, kiraya veren mülkte yaptığı ve kira süresi sonunda mülk sahibine kalacak olan iyileştirme/yenileme harcamaları, VUK md. 327 uyarınca kira süresine göre eşit yüzdelerle itfa edilir; kira süresi belli değilse 5 yılda itfa edilir.
Bu, ne TMS 16 amortismanı ne de TMS 38 itfasıyla birebir örtüşen, VUK’a özgü üçüncü bir “itfa” kavramıdır ve infografikte ayrı bir terminoloji uyarısı olarak belirtilmelidir:
TMS 38 itfası → maddi olmayan duran varlık (uluslararası muhasebe anlamında)
VUK özel maliyet → kiralanan mülkte yapılan iyileştirmenin
bedeli itfası kira süresine göre dağıtılması (VUK md. 327)
3.5. Peştemallık (Şerefiye) — VUK ile TFRS Arasındaki Kritik Fark (yeni — önemli eksiklik giderildi)
Bölüm I’de (§3) TFRS 3 kapsamında edinilen şerefiyenin itfa edilmediği, yalnızca TMS 36 kapsamında değer düşüklüğü testine tabi tutulduğu belirtildi. Ancak VUK açısından tablo tamamen farklıdır:
VUK md. 326 uyarınca, işletmede mevcut olup da değerlemesi mümkün olmayan gayrimaddi haklar ile peştemallıklar (şerefiye), bedelle iktisap edilmişlerse iktisap bedeli üzerinden, VUK’ta belirlenen esaslara göre itfa edilebilir.
Bu, çalışmanın merkezi tezlerinden biri olan “aynı varlık için TFRS/TMS ve VUK farklı sonuç üretebilir” ilkesinin en çarpıcı örneğidir:
TFRS 3 / TMS 36 → Şerefiye itfa EDİLMEZ; yalnızca değer düşüklüğü testi
VUK md. 326 → Peştemallık (şerefiye) İTFA EDİLİR
Bu fark, yalnızca bir “oran farkı” değil, muhasebeleştirme mantığının kendisindeki bir farktır ve TMS 12 kapsamındaki geçici fark analizinde ayrıca ele alınmalıdır (bkz. §18).
3.6. VUK’ta Enflasyon Düzeltmesi
VUK mükerrer 298 kapsamında enflasyon düzeltmesi, parasal olmayan kıymetlerin düzeltilmesini öngörür. GİB açıklamalarında, amortismana esas değerin enflasyon düzeltmesi yapılan dönemlerde düzeltilmiş değer dikkate alınarak belirlendiği yer alır. VUK amortisman farklılığı yalnızca “faydalı ömür farkı”ndan değil, bazı dönemlerde ölçüm/değerleme farkından da kaynaklanabilir.
Bu durum “VUK üçüncü bir muhasebe standardıdır” şeklinde sunulmamalı; daha doğru kavram VUK içindeki vergisel ölçüm ve değerleme katmanıdır (TMS 29 ile karşılaştırma için bkz. §17).
BÖLÜM IV — ÖLÇÜM REJİMLERİ ARASI ETKİLEŞİM ve SENTEZ
4.1. TMS 12 — Ertelenmiş Vergi
TFRS/TMS ile VUK arasındaki farkların en önemli sonuçlarından biri ertelenmiş vergidir:
TFRS/TMS defter değeri ≠ VUK vergiye esas değer
↓
Geçici fark
↓
TMS 12
↓
Ertelenmiş vergi varlığı / yükümlülüğü
TMS 12’de geçici fark, bir varlığın veya borcun finansal durum tablosundaki defter değeri ile vergi açısından taşıdığı değer arasındaki fark olarak tanımlanır. §14’te açıklanan şerefiye/peştemallık farkı da (TFRS’de itfa yok, VUK’ta itfa var) bu geçici fark analizinin kapsamına girer — yalnızca maddi duran varlık/maddi olmayan duran varlık amortismanıyla sınırlı değildir.
Bağlantı: TMS 16 / TMS 38 → VUK farkı → TMS 12
4.2. TMS 29 — VUK Enflasyon Düzeltmesinden Ayrı Tutulmalı
VUK enflasyon düzeltmesi ile TMS 29 aynı şey değildir:
- VUK tarafı: VUK mükerrer 298 kapsamında vergisel enflasyon düzeltmesi hükümleri uygulanır.
- TFRS/TMS tarafı: Yüksek enflasyonlu ekonomilerde finansal raporlama açısından TMS 29 – Yüksek Enflasyonlu Ekonomilerde Finansal Raporlama hükümleri gündeme gelir.
TFRS/TMS → TMS 29 → Finansal raporlamada enflasyon etkisi
VUK → VUK mükerrer 298 → Vergisel enflasyon düzeltmesi
Bu iki mekanizmanın tetikleme koşulları, kapsamı ve ölçüm sonuçları birbirinden bağımsızdır; bir işletme TMS 29 kapsamına girmeden de VUK enflasyon düzeltmesi uygulayabilir (veya tersi, mevzuat koşullarına bağlıdır). KGK’nın 2026 standart setinde TMS 29 da yer almaktadır.
4.3. TDHP’nin Yeri
VUK ≠ TDHP. VUK vergisel ölçüm ve değerleme hükümlerini içerir; TFRS/TMS finansal raporlama açısından ölçüm, muhasebeleştirme ve sunum ilkelerini belirler; TDHP ise hesapların sınıflandırılması, hesap kodları ve muhasebe kayıt/izleme düzenine ilişkin bir sistemdir — ölçüm standardı değildir.
TFRS/TMS → Finansal raporlama ölçümü
VUK → Vergisel ölçüm
TDHP → Kayıt ve hesap sınıflandırması
4.4. Karşılaştırma Tablosu
| Özellik | Amortisman – MDV | İtfa – MODV |
|---|---|---|
| Temel standart | TMS 16 | TMS 38 |
| Varlık | Maddi duran varlık | Maddi olmayan duran varlık |
| Temel mantık | Amortismana tabi tutarın sistematik dağıtılması | Amortismana tabi tutarın sistematik dağıtılması |
| Başlangıç | Kullanılabilir duruma geldiğinde | Kullanılabilir duruma geldiğinde |
| Yararlı ömür | Kullanım ve ekonomik faydanın tüketimine göre | Sınırlı veya sınırsız |
| İstisna / sınırsız ömür | Arazi/arsa; TMS 40 gerçeğe uygun değer modelinde amortisman yok | İtfa edilmez; TMS 36 uygulanır |
| Yöntem | Tüketim modelini yansıtır | Tüketim modelini yansıtır |
| Kalıntı değer | Dikkate alınır (elden çıkarma maliyeti düşülerek) | Genellikle sıfır |
| Bileşen yaklaşımı | Önemli bileşenler ayrı amortismana tabi olabilir | Varlığın niteliğine göre değerlendirilir |
| Yeniden değerleme | Belirli koşullarda mümkün | Aktif piyasa nedeniyle sınırlı |
| Değer düşüklüğü | TMS 36 (sonrasında yeniden hesaplama) | TMS 36 (sonrasında yeniden hesaplama) |
| Tahmin değişikliği | TMS 8 | TMS 8 |
| Üretim maliyeti | TMS 2 bağlantısı | İlgili üretim sürecine göre |
| Borçlanma maliyeti | TMS 23 bağlantısı | Özellikli MODV’de mümkün |
| Enflasyon (TFRS) | TMS 29 bağlantısı | TMS 29 bağlantısı |
| Ertelenmiş vergi | TMS 12 | TMS 12 |
| Özel durum | TFRS 16 kullanım hakkı varlığı | TFRS 3 şerefiye TMS 38 dışında — VUK’ta ise peştemallık itfa edilir (md. 326) |
| Vergisel ölçüm | VUK (kıst: yalnızca binek otomobil; gün esası seçimlik) | VUK — özel maliyet bedeli itfası ayrı bir kavram (md. 327) |
| Enflasyon (VUK) | VUK mük. md. 298 — ayrı ölçüm katmanı | VUK mük. md. 298 |
| Kayıt düzeni | TDHP | TDHP |
4.5. Muhasebe Atlası
AMORTİSMAN / İTFA
│
┌─────────────┴─────────────┐
TMS 16 TMS 38
Maddi duran varlık Maddi olmayan duran varlık
│ │
AMORTİSMAN İTFA
│ │
└─────────────┬─────────────┘
│
TMS 36 (değer düşüklüğü)
│
TMS 8 (tahmin değişikliği)
│
TMS 12 (ertelenmiş vergi)
│
┌───────────────────┼───────────────────┐
TMS 2 TMS 23 TMS 29
Stok maliyeti Borçlanma maliyeti Enflaston (TFRS)
│ │ │
└───────────────────┴────────────────────┘
│
Özel durumlar
│
┌────────────────────┼────────────────────┐
TFRS 3 TFRS 5 TFRS 16
Şerefiye Satış amacıyla Kullanım hakkı
(itfa edilmez) elde tutulma varlığı
│ │
└────────────────────┬─────────────────────┘
│
VUK
Vergisel ölçüm
(kıst / gün esası / özel maliyet bedeli
itfası / peştemallık itfası /
enflaston düzeltmesi)
│
TDHP
Kayıt / sınıflandırma
4.6. Sonuç: Muhasebede Asıl Ayrım
Amortisman ve itfa, ekonomik faydanın dönemlere sistematik olarak dağıtılmasının iki farklı terminolojik uygulamasıdır. Ancak muhasebe açısından konu bununla bitmez:
TMS 16 / TMS 38 → Ekonomik faydanın sistematik dağıtılması
TMS 36 → Değer düşüklüğü
TMS 8 → Tahmin değişiklikleri
TMS 12 → Vergi etkisi
TMS 2 → Maliyet akışı
TMS 23 → Maliyetin oluşumu
TMS 29 → Enflasyon etkisi (finansal raporlama)
TFRS 3 / TFRS 5 / TFRS 16 → Özel durumlar
VUK → Vergisel ölçüm (kıst, gün esası, özel maliyet
bedeli, peştemallık itfası, enflasyon düzeltmesi)
TDHP → Kayıt ve sınıflandırma
Son söz
TFRS/TMS, ekonomik faydanın tüketimini ve finansal raporlama gerçekliğini; VUK, vergisel ölçüm ve amortisman kurallarını; TDHP ise muhasebe kayıt ve hesap sınıflandırma düzenini belirler.
Aynı varlık için TFRS/TMS ve VUK kapsamında farklı amortisman/itfa tutarlarının — hatta şerefiye örneğinde olduğu gibi, birinde hiç itfa edilmezken diğerinde itfa edilmesi gibi kavramsal düzeyde farklı sonuçların — ortaya çıkması, tek başına bir muhasebe hatası değildir; farklı ölçüm ve raporlama amaçlarının doğal sonucudur.
Amortisman oranı bir sonuçtur; asıl muhasebe sorusu, o sonucun hangi ekonomik varsayım, hangi ölçüm rejimi ve hangi raporlama amacı üzerinden üretildiğidir.
Bu nedenle amortisman yalnızca bir gider dağıtma tekniği değil; varlığın ekonomik ömrünün, değerinin, tüketim biçiminin ve gelecekte yaratacağı faydanın muhasebe diliyle temsil edilmesidir.
KAYNAKÇA
Gelir İdaresi Başkanlığı. (2004). Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (Sıra No: 333). Resmî Gazete (Sayı: 25446, 28 Nisan 2004). https://www.resmigazete.gov.tr
Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu. (2026a). Türkiye Muhasebe Standardı (TMS) 16: Maddi duran varlıklar. https://www.kgk.gov.tr/Portalv2Uploads/files/Duyurular/v2/TMS_TFRS_Setleri/2026/Mavi_Kitap/TMS/TMS%2016.pdf
Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu. (2026b). Türkiye Muhasebe Standardı (TMS) 36: Varlıklarda değer düşüklüğü. https://www.kgk.gov.tr/Portalv2Uploads/files/Duyurular/v2/TMS_TFRS_Setleri/2026/Mavi_Kitap/TMS/TMS%2036.pdf
Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu. (2026c). Türkiye Muhasebe Standartları / Türkiye Finansal Raporlama Standartları (TMS/TFRS) 2026 Seti (Kırmızı Kitap ve Mavi Kitap). https://www.kgk.gov.tr
Karabulut, A. O. (2024). Vergi Usul Kanunu şümulünün irdelenmesi. Vergi Raporu, (298), 7–20. https://vergiraporu.com.tr/upImage/org/1ab6b66.PDF
Turan, Z., & Bayram, E. (2019). FİNANSAL RAPORLAMA STANDARTLARI VE UYGULAMALARI BAĞLAMINDA YENİ HESAP PLANI DÜZENLEMELERİ. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(2), 151-160. https://izlik.org/JA59FW28BK https://dergipark.org.tr/tr/pub/ikacuiibfd/article/623569
Türkiye Büyük Millet Meclisi. (1961). Vergi Usul Kanunu (Kanun No. 213). Resmî Gazete (Sayı: 10703–10705, 10-12 Ocak 1961). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.4.213.pdf
Not: TMS 38, TMS 2, TMS 8, TMS 12, TMS 23, TMS 29, TMS 40, TFRS 3, TFRS 5 ve TFRS 16’nın tam metinlerine, yukarıda kaynak gösterilen KGK 2026 Seti portalı üzerinden (kgk.gov.tr → TMS/TFRS Setleri → 2026 → Mavi/Kırmızı Kitap)
