GÖRÜNMEYEN /GÖRÜNMESİ İSTENMEYEN YOĞUNLAŞMA
Finansal Raporlama ve Sürdürülebilir Değer Perspektifinden Fon Krizi Analizi…
Finansal Piyasalarda Fiyat, Değer, Risk ve Muhasebenin Görünürlük Sınırı…
📚 TFRS 7 (Finansal Araçlar: Açıklamalar) • TFRS 9 (Finansal Araçlar) • TFRS 13 (Gerçeğe Uygun Değer Ölçümü) • TMS 24 (İlişkili Taraf Açıklamaları) • TFRS 10 (Konsolide Finansal Tablolar) • TFRS 12 (Diğer İşletmelerdeki Paylara İlişkin Açıklamalar) • TSRS 1 (Sürdürülebilirlikle İlgili Finansal Bilgilerin Açıklanmasına İlişkin Genel Hükümler)
Ulusal Muhasebe ve Denetim Sınavı Oturumu — Eylül 2026
Bir finansal varlığın değeri doğru ölçülmüş olabilir. Peki o değerin nasıl oluştuğu da görünür müdür?
Tüm adaylara, özellikle de “Müren Balıkları”na 😊, bol şans ve kolaylıklar dilerim. Çünkü bazen sınav, doğru cevabı bulmaktan önce doğru soruyu görebilmenin sınavıdır.
Kısaltmalar
| Kısaltma | Açılım |
|---|---|
| TFRS | Türkiye Finansal Raporlama Standartları |
| TMS | Türkiye Muhasebe Standartları |
| TSRS | Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları |
| VUK | Vergi Usul Kanunu |
| TDHP | Tekdüzen Hesap Planı |
| PYŞ | Portföy Yönetim Şirketi |
| NAV | Net Varlık Değeri (Net Asset Value) |
| KAP | Kamuyu Aydınlatma Platformu |
| ECL | Beklenen Kredi Zararı (Expected Credit Loss) |
Ders Bilgileri
Ders: Finansal Muhasebe / Finansal Raporlama / Sermaye Piyasaları Muhasebesi Düzey: Lisansüstü Vaka Türü: Analitik, eleştirel ve araştırma tasarımı odaklı muhasebe vakası Süre: 180 dakika (Bölüm A–B: 90 dk; Bölüm C deneme soruları sınav içinde; Bölüm D Son Ödev: sınav sonrası 7 gün içinde teslim) Toplam Puan: 100
Puan Dağılımı
| Bölüm | İçerik | Puan |
|---|---|---|
| A | Soru 1–12 (kavramsal/analitik, kısa-orta yanıt) | 30 |
| B | Soru 13–18 + 20–24 (araştırma tasarımı ve uygulamalı analiz) | 30 |
| C | Soru 19 ve 25 (uzun deneme) | 15 |
| D | Son Ödev — Çıktı 1–4 | 25 |
Puanlama ilkesi: Doğru “cevaba” değil; iddia–kanıt ayrımının tutarlılığına, standart referanslarının doğruluğuna, nedensellik iddialarındaki temkinliliğe ve seçim yanlılığı farkındalığına göre yapılır.
Öğrenme Kazanımları
Bu vaka sonunda adayın:
1-TFRS 9, TFRS 13 ve TFRS 7’yi birlikte ve birbirinden ayrıştırarak yorumlayabilmesi,
2-Toplam sermaye payı ile fiili dolaşımdaki pay yoğunlaşması arasındaki farkı sayısal olarak açıklayabilmesi,
3-Fiyat, gerçeğe uygun değer ve ekonomik değer kavramlarını birbirine karıştırmadan tartışabilmesi,
4-Yoğunlaşma, likidite, piyasa ve yönetişim riskleri arasındaki bağlantıları kurabilmesi,
5-TMS 24 kapsamında ilişkili taraf kavramını kontrol, önemli etki, ortak ekonomik çıkar ve dolaylı (de facto) kontrol kavramlarından ayırabilmesi,
6-TFRS 10 ve TFRS 12 kapsamında kontrol, yatırım işletmesi, konsolidasyon ve yapılandırılmış işletme ilişkilerini analiz edebilmesi,
7-TSRS 1 açısından finansal etkisi olan risk ve fırsatları çifte önemlilik (double materiality) perspektifinden değerlendirebilmesi,
8-Bir piyasa olayında korelasyon, zaman sıralaması ve nedensellik arasındaki farkı gösterebilmesi,
9-Adli muhasebe yaklaşımıyla iddia ile kanıtı ve araştırma verisindeki olası seçim yanlılığını birbirinden ayırabilmesi,
10-Muhasebenin ölçme işlevi ile ekonomik gerçekliği görünür kılma kapasitesi arasındaki sınırı tartışabilmesi
beklenmektedir.
Etik Sınır ve Yapay Zekâ Kullanım Politikası
Bu vaka öğretim ve araştırma tasarımı amacıyla hazırlanmıştır. Veriler sadeleştirilmiş ve tamamen varsayımsaldır. “A/B/C/D” grupları, “X ülkesi” ve tüm sayısal veriler kurgusaldır; gerçek kişi, kurum, PYŞ veya fon ile özdeşleştirilemez. Herhangi bir gerçek kişi veya kurum hakkında suç isnadı oluşturmanız beklenmemektedir.
Amacınız iddiayı doğrulamak veya reddetmek değil; iddianın test edilebilmesi için hangi verilerin, hangi muhasebe açıklamalarının ve hangi analitik yöntemlerin gerekli olduğunu ortaya koymaktır.
Temel ilkeler:
●İddia ≠ Kanıt
●Korelasyon ≠ Nedensellik
●Fiyat ≠ Mutlak ekonomik değer
●Aynı yönetim ≠ Otomatik olarak ilişkili taraf
●Görünür bilgi ≠ Ekonomik gerçekliğin tamamı
●Bir örüntünün bulunması ≠ O örüntünün doğrulanmış açıklaması
Yapay Zekâ Kullanım Politikası
●Bölüm A ve C (kavramsal/deneme soruları): Yapay zekâ araçlarının kullanımı kabul edilmez. Bu bölümler bireysel akıl yürütmeyi ölçer.
●Bölüm D (Son Ödev): Kaynak taraması ve taslak oluşturma amacıyla kullanılabilir; kullanılan her araç ve amacı dipnotta açıkça belirtilmelidir.
Yöntemsel Sınırlılık Uyarısı
“İncelenmesi gerektiği belirtilen kişi sayısı: 38” gibi veriler, bir sürecin başlangıç inceleme listesini temsil eder. Bu, söz konusu kişilerin sorumlu olduğu anlamına gelmez; liste kendisi de seçim yanlılığı taşıyabilir. Adaylardan, vaka verilerini kullanırken bu tür listelerin kanıt değeri ile idari/hukuki sürecin başlangıç noktası olması arasındaki farkı gözetmesi beklenir.
1. Vakanın Arka Planı
X ülkesi sermaye piyasalarında, halka açıklık oranı görece düşük bazı şirketlerin fiili dolaşımdaki paylarının sınırlı sayıda yatırımcı veya ekonomik yapı içerisinde yoğunlaşabildiği gözlenmektedir (kurgusal senaryo).
Bazı portföy yönetim şirketleri (PYŞ) tarafından yönetilen serbest fonların bu paylarda yüksek pozisyon taşıdığı iddia edilmektedir.
Vakanın amacı bu iddianın doğru olduğunu varsaymak değildir.
Temel problem:
Bir varlığın fiyatı piyasada gözlemlenebilir olduğu hâlde, o fiyatın oluşumunda rol oynayan ekonomik yoğunlaşma ve likidite koşulları finansal raporlama kullanıcıları tarafından yeterince görülebiliyor mu?
Gözlenen teorik mekanizma
Fon Alımı → Pay Fiyatında Yükseliş → Fon NAV Artışı → Yüksek Performans Görünümü → Yeni Yatırımcı Girişi → Fon Büyüklüğü Artışı → Daha Fazla Alım Kapasitesi
Bu zincir gerçekten gerçekleşiyorsa, fiyat artışı ile fon performansı arasında kendi kendini güçlendiren bir mekanizma ortaya çıkabilir.
Kritik soru:
Fonun başarısı, varlığın ekonomik değerindeki bağımsız bir artıştan mı kaynaklanmaktadır; yoksa fonun kendi talebi fiyat oluşumunu etkileyerek NAV’ın yükselmesine katkıda mı bulunmaktadır?
Yalnızca fiyat verisi bu soruya cevap vermeye yetmez.
2. Vaka Verileri
| Gösterge | Veri |
|---|---|
| A Fon Grubu / B Şirketi toplam sermaye payı | %38,67 |
| C Fon Grubu / D Şirketi toplam sermaye payı | %10,20 |
| C Fon Grubu / D Şirketi fiili dolaşımdaki pay içindeki oranı | %39,41 |
| Olayla ilişkilendirilen PYŞ sayısı | 7 |
| Gündeme gelen fon sayısı | ≈130 |
| İncelenmesi gerektiği belirtilen kişi sayısı (bkz. Yöntemsel Sınırlılık Uyarısı) | 38 |
| Vaka içi düzenleyici/koruyucu oran (kurgusal) | %35 → %20 |
“Sermaye koruma oranı” hakkında not
Bu oran, vaka amacıyla oluşturulmuş kurgusal bir düzenleyici/koruyucu araçtır. Gerçek bir mevzuat hükmüne karşılık gelmez. Adaylardan beklenen, böyle bir oranın (örneğin asgari likit/teminat tamponu) azaltılmasının hangi risk kanalını gevşettiğini ve hangi riski açığa çıkarabileceğini kavramsal olarak analiz etmeleridir.
Kritik not
%10,20 ile %39,41 aynı şeyi ifade etmez. %10,20 toplam sermaye içindeki payı; %39,41 fiili dolaşım içindeki payı göstermektedir.
Verilen iki oran birlikte ele alındığında:
%10,20 ÷ %39,41 ≈ %25,88
Bu, basitleştirilmiş varsayım altında D şirketinin fiili dolaşımdaki paylarının toplam sermayeye oranının yaklaşık %25,88 olduğunu ima eder.
Dolayısıyla bir grubun toplam sermayenin %10,20’sine sahip olması, fiili dolaşımın yaklaşık %39,41’ini kontrol etmesi anlamına gelebilir. Bu fark likidite, fiyat oluşumu, satış baskısı, yoğunlaşma ve çıkış kapasitesi açısından kritiktir.
Soru artık yalnızca “kim ne kadar hisseye sahip?” değildir. Asıl soru: “Piyasada gerçekten işlem görebilen kısmın ne kadarı aynı ekonomik yapının etkisi altındadır?”
3. Düzenleyici Gelişme ve Kriz Senaryosu
Otorite, yatırım fonlarının tek bir payda taşıyabileceği pozisyon limitini ve aynı PYŞ / aynı kurucu şemsiyesi altındaki fonların toplulaştırılmış pozisyon limitini yeniden düzenlemiştir.
Bu düzenlemenin ardından yaklaşık üç hafta içerisinde:
●Endeks bir günde %5’in üzerinde düşmüştür.
●Fonlardan yaklaşık 1 milyar USD çıkış olduğu varsayılmaktadır.
●Bir PYŞ, fonlarının geri ödeme taleplerini karşılamakta zorlandığını açıklamıştır.
●”Sermaye koruma oranı” %35’ten %20’ye geçici olarak indirilmiştir.
●Bazı fonların faaliyetleri durdurulmuş, tasfiye süreçleri gündeme gelmiştir.
Kronoloji: Düzenleyici Değişiklik → (≈3 hafta) → Piyasa Düşüşü → Fon Çıkışları → Likidite Baskısı
Bu kronoloji tek başına nedensellik kanıtı değildir. Adaydan beklenen, zaman sıralamasını nedensellik iddiasından ayırmasıdır.
4. Analiz Soruları
SORU 1 — Ekonomik Mekanizma
Aşağıdaki zincirde riskin hangi aşamada ve nasıl biriktiğini analiz ediniz: Fon Alımı → Fiyat Artışı → NAV Artışı → Performans Görünümü → Yeni Giriş → Yeni Alım Kapasitesi
Aşağıdaki riskleri ayrı ayrı açıklayınız: a) Piyasa riski b) Likidite riski c) Yoğunlaşma riski d) Karşı taraf riski e) Yönetişim riski
Her risk için: Kaynak → Mekanizma → Finansal etki → Görünürlük ihtiyacı zincirini kurunuz.
SORU 2 — Fiyat, Gerçeğe Uygun Değer ve Ekonomik Değer
Fiyat, gerçeğe uygun değer ve ekonomik değer kavramlarını birbirinden ayırınız. Vaka açısından, gözlemlenen piyasa fiyatının, TFRS 13 kapsamındaki gerçeğe uygun değerin ve yatırımcının “ekonomik değer” olarak değerlendirebileceği daha geniş kavramın hangi noktalarda kesiştiğini ve ayrıştığını açıklayınız.
(Not: “Ekonomik değer” burada TFRS 13’ün teknik ölçüm kavramı olarak değil; ekonomik gerçekliğin daha geniş değerlendirilmesini ifade eden analitik bir kavram olarak kullanılmaktadır.)
SORU 3 — TFRS 9: Ölçüm, Performans ve Değer Düşüklüğü
a) Fon portföyündeki finansal varlıkların sınıflandırılması ve ölçümünde hangi kriterler dikkate alınır? b) Gerçeğe uygun değer değişimleri finansal performansa nasıl yansıyabilir? c) Değerleme sonucunun doğru olması ile değerleme sürecinin içerdiği risklerin açıklanması arasındaki fark nedir? d) TFRS 9’un ölçüm hükümleri ile TFRS 7’nin risk açıklamalarının birlikte değerlendirilmesi neden önemlidir? e) Bir finansal varlığın ölçümünün muhasebe standardına uygun olması, o varlığın likidite veya yoğunlaşma riskinin kullanıcı tarafından tamamen anlaşılmasını garanti eder mi? f) TFRS 9’un beklenen kredi zararı (ECL) modeli, fon portföyündeki borçlanma araçları için nasıl uygulanır? Yoğunlaşma riski yüksek bir varlığın likidite koşulları bozulduğunda, ECL modelindeki “önemli kredi riski artışı” eşiğinin aşılıp aşılmadığını hangi göstergelerle değerlendirirdiniz?
SORU 4 — TFRS 13 ve Gerçeğe Uygun Değer Hiyerarşisi
a) Vakadaki paylar hangi koşullarda Seviye 1, Seviye 2 veya Seviye 3 kapsamında değerlendirilebilir? b) Bir payın aktif piyasada işlem görüyor olması, gözlemlenen fiyatın her durumda ekonomik gerçekliğin bütün boyutlarını temsil ettiği anlamına gelir mi? c) Gözlemlenebilir piyasa girdilerinin bulunması ile fiyat oluşumunun ekonomik olarak sağlıklı olması aynı şey midir? d) Fonun veya ilişkili yatırımcı grubunun kendi işlemleri fiyat oluşumunda önemli ağırlığa sahipse hangi analitik sorular ortaya çıkar? e) “Gözlemlenebilir fiyat” ile “ekonomik olarak anlamlı fiyat” arasındaki farkı açıklayınız.
SORU 5 — Görünmeyen Yoğunlaşma
Aşağıdaki oranları karşılaştırınız:
●A Fon Grubu → B Şirketi: %38,67 (toplam sermaye)
●C Fon Grubu → D Şirketi: %39,41 (fiili dolaşım) ve %10,20 (toplam sermaye)
a) Bu oranların paydaları neden önemlidir? b) %10,20 toplam sermaye payının fiili dolaşım içerisinde %39,41’e ulaşması ne anlama gelebilir? c) Verilen verilerden hareketle fiili dolaşımın toplam sermayeye yaklaşık oranını hesaplayınız. d) Halka açık kısmın yaklaşık %40’ının aynı ekonomik yapı içerisinde toplanması, toplam sermaye oranından farklı bir likidite ve yoğunlaşma riski yaratabilir mi? e) Toplam sermaye görünürlüğü ile piyasa likiditesi görünürlüğü arasındaki farkı açıklayınız.
SORU 6 — TFRS 7 ve Risk Açıklamaları
TFRS 7 kapsamında piyasa riski, likidite riski, kredi riski ve yoğunlaşma riski açısından kullanıcı için hangi bilgilerin kritik olduğunu açıklayınız.
Ardından şu ayrımı yapınız: Standart neyi açıklamayı gerektirebilir? — Analist hangi ilave bilgiyi görmek isteyebilir?
Özellikle şu sorunun mevcut finansal risk açıklamalarında doğrudan veya dolaylı biçimde ne ölçüde görünür hâle geldiğini tartışınız:
“Fiili dolaşımın ne kadarı aynı ekonomik yapı içerisinde yoğunlaşmıştır?”
SORU 7 — TMS 24: İlişkili Taraflar ve Dolaylı Kontrol
Aynı PYŞ tarafından yönetilen fonlar otomatik olarak TMS 24 kapsamında ilişkili taraf mıdır?
Kontrol, önemli etki, ortak yönetim, ekonomik çıkar birliği, ilişkili taraf ilişkisi ve dolaylı (de facto) kontrol kavramlarını birbirinden ayırınız.
Şu ifadeyi değerlendiriniz:
“Aynı amaçla hareket ediyor olabilecek olmak” ile “TMS 24 kapsamında ilişkili taraf olmak” aynı şey değildir.
Hangi durumda ilişkili taraf değerlendirmesi yapılabilir; hangi durumda yalnızca ekonomik bağlantıdan söz edilebilir? Aynı PYŞ’nin yönettiği ayrı tüzel kişilikteki fonlar arasında hukuki ilişkili-taraf tanımı karşılanmasa bile fiilen eşgüdümlü davranış gözlemlenebilir mi — ve bu, açıklama zorunluluğu doğurur mu?
SORU 8 — TFRS 10 ve TFRS 12
Fonlar ile PYŞ arasındaki ilişkide kontrol, yatırım işletmesi, konsolidasyon, yapılandırılmış işletme, yatırımcı hakları ve karar verme yetkisi kavramlarını inceleyiniz.
Şu önermeyi tartışınız:
“Aynı yönetim altında olmak, tek başına TFRS 10 veya TFRS 12 kapsamında kesin bir sonuca ulaşmak için yeterli değildir.”
TFRS 10 kapsamında kontrol analizinin neden yalnızca ortak isim veya ortak yönetici üzerinden yapılamayacağını açıklayınız. Aggregate (toplulaştırılmış) pozisyonların tek bir “yatırım işletmesi” gibi davranması, TFRS 10’un yatırım işletmesi istisnası açısından nasıl değerlendirilmelidir?
SORU 9 — Raporlama Birimi: Kimin Tablosu?
Aşağıdaki aktörleri birbirinden ayırınız: (1) Yatırım fonu, (2) Portföy yönetim şirketi, (3) Fon kurucusu, (4) Fon yatırımcısı, (5) Halka açık şirket, (6) Aynı ekonomik gruptaki diğer şirketler, (7) Düzenleyici kurum.
Her aktör için: Hangi ekonomik gerçeklik raporlanmaktadır? — Hangi risk görünür hâle gelmektedir? — Hangi bilgi başka bir raporlama katmanında kalmaktadır?
SORU 10 — VUK / TDHP / TFRS: Aynı Olay, Farklı Görünürlük
Aynı ekonomik olayı TFRS, VUK ve TDHP perspektiflerinden karşılaştırınız.
(Önemli not: VUK vergi mevzuatıdır; TDHP hesap sınıflama sistematiğidir; TFRS finansal raporlama standartları bütünüdür. Bunlar birebir alternatif sistemler değildir.)
| Konu | TFRS Perspektifi | VUK Perspektifi | TDHP Açısından Görünüm |
|---|---|---|---|
| Finansal varlık | |||
| Değerleme | |||
| Gerçeğe uygun değer | |||
| Değer değişimi | |||
| Risk | |||
| Yoğunlaşma | |||
| Açıklamalar | |||
| Vergisel sonuç |
Sonuç olarak, aynı ekonomik olayın farklı raporlama amaçları nedeniyle farklı biçimlerde görünür olup olamayacağını açıklayınız.
SORU 11 — %35’ten %20’ye: Krizin Geri Besleme Mekanizması
Vakadaki oran değişimini şu zincir üzerinden analiz ediniz: Fon Değeri Düşüşü → Teminat/Marj Baskısı → Zorunlu Satış → Fiyat Düşüşü → NAV Düşüşü → Yeni Çıkışlar
a) Mekanizma nasıl çalışabilir? b) Oran değişimi hangi riski azaltmayı amaçlıyor olabilir? c) Hangi riski artırabilir? d) Düzenleyici sınır değişimi ile piyasa fiyatındaki değişim arasında nedensellik kurabilmek için hangi ek verilere ihtiyaç vardır? e) Düzenleyici değişiklik ile piyasa krizinin aynı dönemde gerçekleşmesi hangi alternatif açıklamaları gündeme getirir?
SORU 12 — Nedensellik Problemi
Korelasyon, zaman sıralaması, nedensellik, üçüncü değişken, olay çalışması, karşılaştırma dönemi ve karşı-olgusal senaryo kavramlarını birbirinden ayırarak açıklayınız.
Şu önermeyi tartışınız:
“Düzenleme değişikliğinden üç hafta sonra piyasa düşmüştür.”
Bu bilgi tek başına neden-sonuç ilişkisi kurmak için yeterli midir? Bir olay çalışması tasarlayacak olsanız hangi değişkenleri ve hangi karşılaştırma dönemlerini kullanırdınız?
SORU 13 — Adli Muhasebe / Forensic Analiz
Koordineli hareket, çıkar çatışması veya piyasa davranışının belirli bir ekonomik yapı tarafından etkilenmiş olabileceği iddiasını test etmek için en az 15 veri kalemi belirleyiniz.
Her veri kalemi için: Veri → Kaynak → Test ettiği iddia → Alternatif açıklama → Bu veride olası yanlılık/eksiklik kaynağı zincirini kurunuz.
SORU 14 — “Kim Nemalandı?” Sorusunu Araştırılabilir Hâle Getirmek
“Kim nemalandı?” sorusunu doğrudan cevaplamayınız. Soruyu aşağıdaki alt sorulara dönüştürünüz ve her biri için Gerekli veri → Veri kaynağı → Analiz yöntemi → Kanıt standardı belirtiniz:
1-Krizden önce kimler pozisyon azaltmıştır?
2-Kriz öncesinde kimler olağandışı alım yapmıştır?
3-Kriz sırasında kimler likidite sağlamıştır?
4-Fon çıkışlarının karşı tarafları kimlerdir?
5-Kriz sonrasında varlıkları kimler satın almıştır?
6-Fiyat düşüşü sırasında hangi yatırımcı grupları pozisyon değiştirmiştir?
7-Fon yatırımcıları ile varlıkları satın alan taraflar arasında bağlantı var mıdır?
SORU 15 — Kriz Sonrası Satın Almalar
İki dönemi ayırınız:
●Dönem I — Kriz öncesi: Riskin oluşumu ve yoğunlaşmanın birikimi
●Dönem II — Kriz sonrası: Varlıkların yeniden dağılımı
Şu soruyu veri ihtiyacı açısından tartışınız:
Finansal kriz yalnızca değer kaybı mıdır, yoksa aynı zamanda ekonomik gücün ve varlıkların yeniden dağıldığı bir süreç olabilir mi?
SORU 16 — “Güvenli Riskin Muhafazakâr Mucizesi”
Aşağıdaki üç önermeyi vaka ile ilişkilendiriniz ve her biri için somut bir mekanizma gösteriniz:
1-Risk gerçekleşmedi diye risk ortadan kalkmış değildir.
2-Fiyat yükseldi diye değer aynı ölçüde yükselmiş değildir.
3-Likidite mevcutken görünen güven, stres altında aynı biçimde devam etmeyebilir.
SORU 17 — Sürdürülebilir Değer
Kısa vadeli yatırımcı getirisi ile sürdürülebilir değer perspektifini karşılaştırınız. Fon yatırımcısı, küçük yatırımcı, PYŞ, halka açık şirket, düzenleyici, finansal sistem ve toplum paydaşlarını ayrı ayrı ele alınız.
Şu soruyu tartışınız:
Kısa vadede değer üretmek ile sistem açısından sürdürülebilir değer üretmek aynı şey midir?
Cevabınızda “değer”, “risk”, “güven”, “likidite” ve “hesap verebilirlik” arasındaki bağlantıyı kurunuz.
SORU 18 — TSRS 1 Perspektifi ve Çifte Önemlilik
Vakadaki raporlama yapan işletmenin kapsamını belirleyiniz.
TSRS 1 perspektifinden şu soruları tartışınız:
1-Risk gerçekten finansal görünümü etkileyebilir mi?
2-Hangi risk ve fırsatlar önemlidir?
3-Risk nasıl ölçülür?
4-Nasıl yönetilir?
5-Nasıl izlenir?
6-Hangi göstergeler kullanılabilir?
7-Yönetim ve yönetişim düzeyinde hangi bilgiler önemlidir?
8-Zaman içinde hangi göstergeler izlenmelidir?
9-TSRS 1’in finansal önemlilik odağı ile GRI/ESRS türü çerçevelerdeki çifte önemlilik (double materiality) yaklaşımı arasındaki fark, yoğunlaşma riskinin raporlanıp raporlanmayacağını nasıl etkiler?
Özellikle:
“Yoğunlaşma her durumda sürdürülebilirlik konusu mudur?”
Yoğunlaşmanın sürdürülebilirlik raporlamasına konu olabilmesi için hangi koşullarda finansal etkili risk veya fırsat hâline gelmesi gerektiğini açıklayınız.
SORU 19 — “Muhasebe Kimi Görünür Kılıyor?” (Deneme — 500–750 kelime)
Yatırımcı, fon, PYŞ, halka açık şirket, ekonomik grup, küçük yatırımcı ve düzenleyici kurum arasındaki bilgi asimetrisini tartışınız.
Şu soruya cevap arayınız:
Muhasebe hangi bilgiyi görünür kılarken hangi ekonomik ilişkileri görünmez bırakabilir?
Cevabınızda en az üç muhasebe standardına doğrudan gönderme yapınız.
SORU 20 — Üç Katmanlı Görünürlük
Vakadaki bilgiyi üç katmanda sınıflandırınız:
I. Finansal Görünürlük — II. Ekonomik Görünürlük — III. Kurumsal/Sosyal Görünürlük
Her katman için en az 5 bilgi unsuru belirleyiniz. Ardından tartışınız: Birinci katman doğruysa ikinci ve üçüncü katmanların da otomatik olarak doğru görünür hâle geldiği söylenebilir mi?
SORU 21 — Muhasebe Atlası Perspektifi
Vakadaki problemi aşağıdaki muhasebe haritaları üzerinden inceleyiniz: (1) Bilanço, (2) Kapsamlı Gelir, (3) Nakit Akış, (4) Özkaynak, (5) TDHP, (6) TMS/TFRS, (7) Yönetim Muhasebesi, (8) Maliyet Muhasebesi, (9) TSRS, (10) Dijital/Yapay Zekâ Destekli Muhasebe.
Her haritanın vakada hangi soruya cevap verebildiğini belirleyiniz. Hangi harita tek başına olayın tamamını göstermeye yetmez? sorusunu cevaplayınız. Muhasebe Atlası’nın tek bir haritadan değil, birbirini tamamlayan görünürlük katmanlarından oluşması gerektiğini gerekçelendiriniz.
SORU 22 — Yapay Zekâ ve Muhasebe
Yapay zekâ büyük işlem veri setleri içerisinde örüntüler tespit edebilir. Ancak bir örüntünün bulunması, o örüntünün ekonomik veya hukuki anlamını kendiliğinden kanıtlar mı?
Üretim → Tespit → Yorum → Doğrulama → Hesap Verebilirlik zincirinde insanın rolünü belirleyiniz.
YZ’nin tespit ettiği örüntü ile muhasebecinin/denetçinin/araştırmacının doğruladığı ekonomik gerçeklik aynı şey midir? Yapay zekânın ürettiği bir “yoğunlaşma sinyali”nin TFRS 7 kapsamında açıklanabilir “önemli” bilgiye dönüşmesi için hangi insan denetim adımlarından geçmesi gerekir?
SORU 23 — Muhasebe Standartlarının Sınırı
Aşağıdaki ifadeyi en az üç standart kullanarak tartışınız:
“Muhasebe standardı doğru ölçebilir; fakat doğru soruyu sormuyorsa ekonomik gerçeğin tamamını görünür kılmayabilir.”
Her standart için: Ne gördüğünü → Ne ölçtüğünü → Ne açıklayabildiğini → Hangi bilgi boşluğunu bırakabileceğini gösteriniz. (TFRS 7, TFRS 9, TFRS 13, TMS 24, TFRS 10, TFRS 12, TSRS 1)
SORU 24 — Araştırma Tasarımı
Bu olay için akademik bir araştırma tasarlayınız. Çalışmanız şu başlıkları içermelidir:
1-Araştırma sorusu
2-Alt araştırma soruları
3-Hipotezler
4-Veri seti
5-Veri kaynakları
6-Değişkenler
7-Ölçüm yöntemi
8-Araştırma yöntemi
9-Olay çalışması tasarımı
9-Beklenen bulgular
10-Alternatif açıklamalar
11-Sınırlılıklar (veri erişimi ve kurgusal veri kullanımının genellenebilirliğe etkisi dahil)
12-Etik hususlar
13-İddia ile kanıtın ayrılması
Özellikle nedensellik iddiasının hangi veri ve yöntemle test edilebileceğini açıklayınız.
SORU 25 — Son Pozisyon (Deneme — 750–1000 kelime)
Aşağıdaki soruya analitik ve eleştirel bir cevap veriniz:
“TFRS 7, TFRS 9 ve TFRS 13 birlikte uygulandığında, finansal piyasalardaki yoğunlaşma ve likidite risklerinin görünür kılınması için yeterli midir; yoksa kullanıcıların ekonomik gerçekliği değerlendirebilmesi için ilave açıklama göstergelerine ihtiyaç var mıdır?”
Cevabınızda mevcut standartların neyi görünür kıldığı, neyi ölçtüğü, neyi açıklayabildiği, hangi bilgilerin dolaylı kaldığı, hangi ekonomik ilişkilerin finansal tablolardan kolayca çıkarılamayabileceği ve hangi ilave göstergelerin düşünülebileceği üzerinde durunuz. Özellikle “muhasebenin doğru ölçmesi” ile “ekonomik gerçekliği yeterince görünür kılması” arasındaki farkı açıklayınız.
5. Son Ödev — Teslim Edilecekler
Çıktı 1 — Veri Haritası
En az 30 veri kalemi belirleyiniz. Her veri için: Veri → Kaynak → Neden Gerekli? → Hangi Soruyu Cevaplıyor? → Hangi Riski Görünür Kılıyor? → Olası Yanlılık/Eksiklik
Çıktı 2 — Muhasebe Karşılaştırma Tablosu
TFRS 7 • TFRS 9 • TFRS 10 • TFRS 12 • TFRS 13 • TMS 24 • TSRS 1 standartlarını karşılaştırınız:
| Standart | Temel Konu | Vaka ile İlişkisi | Görünür Kıldığı Bilgi | Bilgi Boşluğu / Sınırı |
|---|---|---|---|---|
| TFRS 7 | ||||
| TFRS 9 | ||||
| TFRS 10 | ||||
| TFRS 12 | ||||
| TFRS 13 | ||||
| TMS 24 | ||||
| TSRS 1 |
Çıktı 3 — Adli Muhasebe Dosyası
En az 12 başlıkta inceleme planı hazırlayınız: (1) İşlem verileri, (2) Fon pozisyonları, (3) Yatırımcı giriş-çıkışları, (4) Ortaklık yapıları, (5) Yönetici bağlantıları, (6) İlişkili taraflar, (7) KAP/kamusal açıklamalar, (8) Fiyat-hacim hareketleri, (9) Düzenleme öncesi işlemler, (10) Düzenleme sonrası işlemler, (11) Kriz sonrası satın almalar, (12) Zamanlama ve nedensellik analizi.
Her başlık için: Araştırma sorusu → Veri → Yöntem → Olası alternatif açıklama
Çıktı 4 — Akademik Pozisyon Metni
“Görünen Fiyat, Görünmeyen Gerçeklik: Fon Piyasalarında Muhasebenin Sınırları” (1500–2000 kelime)
Metin şu bölümleri içermelidir:
1-Giriş
2-Vakanın ekonomik mekanizması
3-Fiyat, değer ve gerçeğe uygun değer
4-Muhasebe standartları
5-Risk ve yoğunlaşma
6-Likidite ve fiyat oluşumu
7-İlişkili taraf ve kontrol sorunları
8-Sürdürülebilir değer
9-Muhasebenin görünürlük sınırı
10-Yapay zekâ ve doğrulama
11-Sonuç
Metin boyunca iddia ile kanıt, ölçüm ile yorum, fiyat ile ekonomik gerçeklik birbirinden ayrılmalıdır.
Son Düşünme Sorusu
Bir finansal varlığın fiyatını doğru ölçmek ile ekonomik gerçeği doğru görünür kılmak aynı şey değilse, muhasebenin sorumluluğu nerede başlar ve nerede biter?
Ve belki de daha zor soru:
Muhasebe kimi görünür kılıyor; kimi, neyi ve hangi nedenle görünmez bırakıyor?
Sınavın Ana İzleği
Fiyat → Değer → Risk → Yoğunlaşma → Likidite → Görünürlük → Hesap Verebilirlik → Güven → Sürdürülebilir Değer
Çünkü muhasebenin meselesi yalnızca “kaç para?” değildir. Asıl mesele, o paranın hangi ekonomik gerçekliğin görünür yüzü olduğudur.
